ไทย

: การที่ประเทศไทยของเรานี้ดำรงเอกราชความเป็นอิสระ

   และความปกติมั่นคงอยู่ได้โดยสวัสดี ทั้งที่ประเทศเพื่อนบ้าน

  หลายแห่ง ต้องประสบความวุ่นวายเดือดร้อนอยู่อย่างหนักนั้น

  ก็ด้วยพระบารมีแห่งได้ฝ่าละอองธุลีพระบาทที่ทรง

  ยึดมั่นอยู่ในธรรมปฏิบ้ติปกเกล้าปกกระหม่อมอยู่ ฯ

มคธ

: อยมฺปนมฺหากํ ทยฺยเทโส สามนฺตปฺปเทเสสุปิ

  มหาโกลาหลปฺปตฺเตสุ สติ อธิมตฺตทุกฺขปฺปตฺเตสุ จ,

  โย มหาราชา ธมฺมานุธมฺมปฏิปตฺติยา สุสมาหิโต

  โหติ, ตสฺสานุภาเวเนว สกฺโกติเยว โสตฺถินา อตฺตโน

   เอกรชฺชํ อิสฺสริยํ ถาวรญฺจ สนฺตึ สุสํวิหิตารกฺขํ

   อภิรกฺขิตุํ ฯ

ไทย

: บุคคลใดมีกำลังกายบริบูรณ์อยู่ ก็อาจมีความเจริญทัน

  เพื่อนบ้านได้ ถ้าผู้ใดยิ่งมีกำลังกายมาก ก็ยิ่งมีหนทาง

 ให้จำเริญได้มากและรวดเร็วขึ้นเป็นลำดับได้ ฉันใด

  พานิชการก็เป็นกำลังของชาติบ้านเมือง ฉันนั้น เมืองใด

  มีพานิชการก็เหมือนมีกำลัง พานิชการยิ่งมาก กำลัง

  และอำนาจแห่งชาติก็ยิ่งมากขึ้นตามลำดับ ฯ

มคธ

: โย โกจิ ปุริโส พลสมฺปนฺโน โส อญฺเญหิ

  สมานวฑฺฒเน อตฺตานํ วฑฺเฒตุํ สกฺโกติ สเจ ปน

  โกจิ อติถามวา ภเวยฺย, โส ขิปฺปเมว อนุปุพฺเพน

  อภิวฑฺเฒติ ; เอว มยมฺปิ รฏฺฐานํ พลํ โหติ, ยสฺมึ

  พหุธา ปวตฺตติ, ตสฺส พลญฺเจว วสิสฺสริยญฺจ

   ภิยฺโยโส มตฺตาย อนุพรูหนฺติ ฯ

: สิกฺขากามตาติ เอตฺถ สิกฺขาย กาเมตีติ สิกฺขากาโม,

  ตสฺส ภาโว สิกฺขากามตา ฯ สา ปนายํ โลกสฺส เจว ธมมสฺส

  จ สาตฺถิกา ฯ

: ตตฺริเม ปฌฺจ สนฺธโย อุคฺค่โห ปริปุจฺฉนา อุปฏฺจานํ อปฺปนา

  ลกฺขณนฺติ ฯ ตตฺถ อุคคโห นาม กมฺมฏฺจานสฺส อุคคณฺหนํ ฯ

: จิตฺตมฺปน กิญฺจาปิ อาทิโต ยถาสภาเวน ปวตฺตติ อถโข

  สมฺมาสมาธินา สาธุกํ ปริวตฺเตตุํ สกฺกา โหติฯ

  นิทสฺสนํ เจตฺถ ทฏฺฐพฺพํ ฯ ยงฺกิญฺจิ ภณฺฑํ ปุพฺเพว

  อสุคนฺธํ ปจฺฉา ปน สกฺกา โหติ ปุนปฺปุนํ สุรภิวาเสน

  สุคนฺธํ กาตุํ ฯ

: เต ปน เมตฺตาธมฺมปรายนา หุตฺวา นานปฺปกาเรหิ เตสํ

  สิปฺปสิกฺขนํ สงฺคณฺหนฺติปิ อนุคฺคณฺหนฺติปิ ฯ กถํ ฯ เต

  อนฺโตวิหาเรสุ สาลาทิอคารฏฺฐานานิ ปาฐสาลา กาตุํ

  อนุชานนฺติปิ ธุรคฺคาหา หุตฺวา ปาฐสาลา สยํ

  มาเปนฺติปิ อญฺเญ สมาทเปตฺวา มาปาเปนฺติปิ ฯ

ไทย

: เมื่อทรงมีพระชนมายุได้ ๒๑ พรรษา ก็ได้ทรงสละราชย์

  เสด็จออกผนวช ตามโบราณขัตติยราชประเพณีแล้ว

  จึงได้เสด็จลาผนวชนิวัติคืนสู่ราไชควรรย์ กระทำราชาภิเษก

  อีกครั้งหนึ่งเป็นการมโหฬาร ทั้งนี้เป็นการแสดงให้เห็น

  นํ้าพระทัยของพระองค์ว่า ทรงคำนึงถึง

  พระบวรพุทธศาสนาเป็นอย่างยิ่ง ฯ

มคธ

: โส เอกวีสติวสฺโส หุตฺวา รชฺชํ ปหาย อภินิกฺขนฺโต

   อิมสฺมึ ธมฺมวินเย โปราณขตฺติยานํ ปเวณิยา

   ปพฺพชิตฺวา กาลานุรูเปน วตฺตปฺปฏิวตฺตํ จรนฺโต

   อุปฺปพฺพชิตฺวา มหายเสน กตาภิเสโก ราชภาวํ

   ปุนาคมิ ฯ เอวมสฺส จริยา อยํ โข พุทฺธสาสเน

   อภิปฺปสนฺโน ตสฺเสว อาทรํ ภิยฺโยโส กโรตีติ ทีเปติ ฯ

(สนามหลวง ๒๕๐๕)

ไทย

:  เรื่องที่กล่าวมานี้ เป็นต้นเหตุแห่งการสร้างพุทธเจดีย์

   ในกรุงรัตนโกสินทร์นี้ คือ ประสงค์จะให้พระนครใหม่

   รุ่งเรืองด้วยวัดวาอารามหรือพระศาสนา “เหมือนเมื่อ

   ครั้งบ้านเมืองดี” หมายความว่าให้เหมือนเช่นมีอยู่ใน

   พระนคร­ศรีอยุธยาในกาลก่อน ข้อนี้พึงเห็นได้ด้วย

   พระราชวัง ก็ดี วัดก็ดี มักสร้างตามแบบอย่างพระนคร-

   ศรีอยุธยา ตลอดจนชื่อวัด ก็มักจะขนานนามที่เคยมีใน

   พระนครศรีอยุธยา

มคธ

:  อิจฺเจวมยํ วุตฺตนิทานกถา อิมสฺมึเยว รตนโกสินฺท-

   มหานคเร พุทฺธเจติยานํ การาปนเหตุ อโหสิ ฯ

   กถํ ฯ โส หิ ปฐมจกฺกิวํสิโก ขตฺติโย มหาราชา

   สฺยามิกานมินฺโท, ยถา สิรอยุชฺฌิยมหานครํ อิทฺธํ

   อโหสิ ผีตํ อากิณฺณมนุสฺสํ สมฺปนฺนสสฺสํ, ตเถวมิม⁰

   นวราชธานีภูตํ รตนโกสินฺทมหานครํ อารามาทีหิ

   วุฑฺฒึ วิรุฬฺหึ เวปุลฺลํ ปาเปตุกาโม อโหสิ, ยถา จ

   ปุพฺเพ สิรอยุชฺฌิยมหานคเร ตเถว รตนโกสินฺทมหา-

   นคเร อารามาทโย กาเรสิ ฯ นิทสฺสนฌญฺเจตฺถ

   ทฏฺฐพฺพํ ฯ ราชนีเวสนมฺปิ อารามาปิ ยถา สิร-

   อยุชฺฌิยมหานคเร เอวเมว การิตา ; เตสํอารามานํ

   นามานิปิ, ยานิ กานิจิ นามานิ สิริอยุชฺฌิยมหา-

   นคเร ปากฏภูตปุพฺพานิ อเหสุํ, เตสมนุสาเรน

   การิตานิ ฯ

   (สนามหลวง ๒๕๒๕)